Đề Kiểm Tra Cuối Kì 2 Văn 12

MỘT TIỆC ĂN VẠ (Trích Việc Làng)

Hôm ấy nhằm phiên chợ Đình, cái chợ ấy mà cả làng D.G. đều sống về nó. Tôi đi đến đâu làng ấy giữa lúc người làng đi chợ đông đông. Quái lạ! Làm sao hôm nay không có đàn ông, trên đường rặt những đàn bà. Kẻ gồng rau, người gánh gạo, bà này gồng chiếc lồng lợn, bà kia quẩy đôi lồng gà, hết lũ dài đến lũ ngắn, người ta tiếng to tiếng nhỏ, nháo nhao nói chuyện với nhau.

• Khốn nạn! Trông thấy tình cảnh ông Sửu mà tôi thương quá. Hôm qua đến giờ, bà vợ lúc nào nét mặt cũng u rầu rầu, ông chồng chỉ nằm thở dài, có lúc đấm mái hai tay vào ngực, hàm răng nghiến lại kèn kẹt... Bà ấy còn định nói nữa, nhưng bị bà khác cướp lời:
• Tôi cũng ai ngại cho ông ấy. Tội nghiệp! Cả vợ lẫn chồng ai cũng hiền lành biết điều, thật thà như đếm. Không biết có tội gì mà bị bắt đi đến làng bên? Phen này không khéo héo hết cả cơ nghiệp! Một bà nữa nói tiếp:
• Phải, bà nói phải đấy! Mình ở trong làng, sống nhờ làng, chết nhờ làng. Cái người đã dám vác miệng chửi làng, thì bị trừng trị là đáng kiếp lắm. Hơi đâu mà thương. Rồi một bà nữa cãi lại: - Các bà đừng nói thế, oan cho ông ta! Chẳng qua ghét nhau thì họ gặp lửa bỏ vào bận tay... chứ đời nào ông ấy dám động đến làng. Luôn mấy năm nay, hết người này ăn hiếp, lại đến người kia đè lấn, ông ấy vẫn nhịn như nhịn cơm sống, có dám bướng bình với ai đâu! Còn nữa! Làn sóng dư luận còn kéo dài mãi ở dọc đường. Nhưng nó lùi lúc mỗi theo những gánh gà lợn, rau gạo đi xa dần, nên khi bây lại tại tôi, không còn rõ là tiếng gì nữa. Có nhiên tôi không có ý nghe chi những chuyện giữa trời, nhưng vì nó đã ngẫu nhiên lọt vào tai, tôi cũng ngẫu nhiên bận óc vì nó. "Chắc là trong làng đã có người nào bị đánh bị trói gì đây!" Với cái phỏng đoán đó tôi vào trong làng, cố tìm lối tắt đi vào cổng làng. Người làng bèn trông có tôi, liền lũ lượt kéo theo dọc đường giữa làng, cả già, trẻ, có, con nít cũng có. Trái lại với quang cảnh ngoài đường lúc nãy, ở đây, không ai nói năng gì, chỉ thỉnh thoảng mới có tiếng cười, tiếng nói. Vì những tiếng cười, cười nói, nói ấy lại im bặt, không khí có vẻ nặng nề và căng thẳng. Xen lộn vào sự xôn xao đó là sự đợi chờ ở trong các mái nhà, các ngõ hẻm, các cửa đình, cửa chùa, cửa miếu, cửa trường học, cửa nhà ông Lý, ông Phó, ông Trưởng, ông Khóa Trinh. Tôi đi đến đâu cũng thấy người ta đứng ngồi lố nhố, bàn tán xôn xao. Đến cửa đình, tôi còn thấy một người đàn bà ngồi bệt xuống đất, hai tay ôm mặt, khóc rưng rức. Đó là vợ ông Sửu. Cạnh đó là một đứa bé, chắc là con ông ấy, cũng đang khóc. Tôi hỏi thăm, thì được biết ông Sửu đã bị bắt đi từ sáng sớm, bây giờ chưa thấy về. Người ta bảo ông bị bắt vì tội "chửi làng". Tôi hỏi tại sao lại có chuyện như thế, thì người ta bảo: "Ông ấy bị oan! Ông ấy hiền lành, ai cũng thương, ai cũng bảo là ông ấy bị oan!" Nhưng cũng có người bảo: "Không oan đâu! Ông ấy bị bắt là phải! Ai bảo dám chửi làng!"

Tôi đi loanh quanh một lúc, rồi cũng đến được chỗ đông nhất. Bắt đầu câu chuyện, tôi phải hỏi ngay anh Trúc:

• Đám ấy là đám gì, đám gì mà có đủ từ ông bạc đầu đến lũ trẻ con! Anh Trúc mỉm cười đáp:
• Đó là một đám ăn vạ! Rồi vừa pha nước, anh ấy vừa tiếp:
• Cái tục ăn vạ, thiên hạ cũng nhiều nơi có. Nhưng mà có lẽ không đâu nặng bằng làng tôi. Bởi vì theo lệ làng tôi, quyền hành của bọn "trùm nhất" lớn lắm, bao nhiêu công việc trong làng đều do bọn họ quyết định, lý dịch cũng phải theo họ. Người nào cứng lại với họ, ấy là họ sẽ tìm cách ăn vạ. Như đã thấy tôi không hiểu "ăn vạ" là gì, anh Trúc uống cạn chén nước rồi thêm:
• Chắc anh chưa được chứng kiến cuộc ăn vạ nào thì phải! Có gì đâu, người nào có lỗi với "làng" thì "làng" cứ việc mua lợn, mua rượu, mua gạo đem ra điểm làng mà ăn. Phí tổn bao nhiêu, người có lỗi đó phải chịu. Hôm nay họ ăn hay không ai rõ, lão Sửu. Tội nghiệp! Lão ấy hiền lành, thật thà nhất làng tôi đấy!
• Thế thì những tiền mua lợn, mua rượu, mua gạo đó ai ứng ra cho làng? Anh Trúc trả lời:
• Chẳng ai phải ứng hết thảy, họ ai mưu chịu tất cả. Mà hễ họ đã hỏi mua, thì ai cũng bán. Bởi vì bán chịu cho "làng" như thế, sau này có việc gì đến làng thì khổ chủ một giá rất cao và tính bao nhiêu, khổ chủ phải trả bấy nhiêu, không khéo còn vỡ nợ nữa ấy chứ!
• Nếu như khổ chủ không chịu trả nợ?
• Khổ chủ không chịu trả nợ thì không còn sống ở làng mà chi. Nhưng rồi họ sẽ họp làng tịch thu, đóng chiếc điếm chiếu cũ vào giữa đình và phát thiệp đi rao: "Nhà ấy đã không thèm tuân lệ làng, từ sau trở đi, những lúc làng có ăn uống, ai cũng không được bén mảng đến nhà ấy nữa. Ai bén mảng đến nhà ấy là không phải người làng D.G. nữa, họ xa gần, làng xóm không ai chơi với nhà ấy nữa. Ông ấy sẽ bị tuyệt thông khỏi xã hội làng tôi, không ai dám cho vay, không ai dám bán chịu, không ai dám mua chịu. Vợ con ông ấy sẽ bị đuổi ra khỏi làng không cho sống trong làng nữa, ruộng vườn nhà cửa sẽ bị tịch thu, chia cho người khác. Vậy ai mà dám không trả nợ làng!" Anh ta trong lúc nói, cười rất tươi, rồi nói tiếp:
• Thưa "cha!" Nếu mà không có cái lệ làng ràng buộc, tất cả hơn hai trăm xuất, ăn ba con lợn có lẽ không đủ, chứ nói gì một con! Chiều hôm ấy, tôi còn ở đó, đã được gặp lại lão Sửu thật. Cuộc ăn vạ chấm dứt vì có tin kẻ cướp đã bị bắt.

(Một tiệc ăn vạ, Trích Việc làng, Ngô Tất Tố, NXB Văn học, 2022, tr. 103 – 109)